Marc Verschooris

Inleiding

Marc Verschooris is voormalig lector aan de Hogeschool Gent. Sinds 1994 doet hij onderzoek en publiceert hij over het verzet, de collaboratie en de Jodenvervolging in Gent tijdens WO II. Een belangrijk aandachtspunt blijft de herinneringseducatie als een belangrijk pedagogisch project. Ook specialiseert hij zich in het onderzoek naar het banaliseren en relativeren van de collaboratie in Vlaanderen tijdens WO II.

Marc Verschooris (1956) est un ancien professeur de la Hogeschool Gent. Il effectue des recherches depuis 1994 et a publié sur les thèmes de la résistance, de la collaboration et de la persécution des Juifs à Gand pendant la Seconde Guerre mondiale. Pour lui, l'éducation aux commémorations est un projet pédagogique fondamental. Il se spécialise également dans la recherche sur la banalisation et la mise en perspective de la collaboration en Flandre pendant la Seconde Guerre mondiale.

Boeken

Provinciaal Handels- en Taalinstituut - Vrij initiatief

In: Erfgenamen van de English Club

Door Jo Cobbaut, Daisy Termont en Marc Verschooris
Provincie Oost-Vlaanderen, Gent 1994, 184 p., p. 51-92.

De papegaai is geschoten

De bevrijding van Martin Gent 15 juli 1944

Snoeck-Ducaju, Gent 1994, 100 p.

Wachten op de maan van mei

Snoeck-Ducaju, Gent 2000, 294 p.

Schrijven in de schaduw van de dood

Snoeck, Gent 2005, 224 p.

On bloque les comptes, on compte les Bloch

In: Gekleurd Verleden. Familie in oorlog

Van Bruno De Wever, Martine Van Asch & Rudi Van Doorslaer (red.)
Lannoo 2010, p.156-161.

Die Esbergs in Gent. Die Unerwünschten und die sich unerwünscht Fühlenden

In: Esberg Joachim, Nun wisst ihr was soll es bedeuten - Gedichte vor Auschwitz

Door Dr. Kristlieb Adloff, Reinhard Försterling, Jürgen Kumlehn (red.)
Appelhans Verlag Braunschweig 2015, 159 Seiten.

Hoe zwart in het donker gedijt

De Sicherheitsdienst en de Sicherheitspolizei Gent-Leeuwarden 1940-1945

Dit boek werd op 10.01.2016 voorgesteld in het Museum dr. Guislain te Gent. De auteur ging in gesprek met Jan Bernheim, medisch oncoloog en emeritus hoogleraar aan de faculteit geneeskunde van de VUB.

Hoe zwart in het donker gedijt is gebaseerd op diepgravend archiefonderzoek. Het boek biedt de lezer een indringend beeld van een onvoorstelbare geschiedenis: een verhaal op microniveau, een mengsel van getuigenis en onderzoek met een even onvoorspel- als onvoorstelbare afloop. Waarschijnlijk een totaal onbekend stuk verleden maar dat nu voor het eerst op een eerlijke, objectieve en onpartijdige wijze wordt gebracht. Een kenner: "een degelijke wetenschappelijke studie, waarbij je het niet eens hoeft te zijn met alle conclusies van de auteur; de inhoud que probleemstelling en analyse is echter degelijk en laat ruimte voor discussie over de mogelijke interpretatie ervan".

Elias van der Plicht, historicus en journalist:
"Zeldzaam misdadig was het gedrag van de ruim zestig medewerkers van de Aussenstelle in de Belgische stad Gent. Op dit bureau van de Sicherheitsdienst en Sicherheitspolizei was de helft van het personeel afkomstig uit Duitsland en de andere helft uit België. Samen maakten deze nationaalsocialisten met hun grove machtsmisbruik, geweld en roof de stad en haar omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog onveilig. En toen in de loop van 1944 hun rol vanwege de naderende geallieerden in Vlaanderen was uitgespeeld, verhuisde de staf collectief naar Leeuwarden waar ze nog meer dan een halfjaar zouden doorgaan met hun wanstaltige praktijken. De auteur van deze monografie over de Aussenstelle Gent-Leeuwarden is Marc Verschooris. Hij is onderzoeker bij het Cegesoma, het Belgische kenniscentrum voor de geschiedenis van twintigste-eeuwse conflicten, en publiceert al meer dan twintig jaar over de Tweede Wereldoorlog in Gent. Verzorgde uitgave voor een publiek dat al enigszins is ingevoerd in de materie. Met voetnoten, afbeeldingen in zwart-wit, bibliografie en personenindex".

De gebroken arm der wet

De gerechtelijke politie bij het parket van Gent 1937-1947

Het boek werd voorgesteld op 18 oktober 2018 in de podiumzaal van de gebouwen van de federale gerechtelijke politie te Gent. Na de inleiding door Eddy Dhont, eerste hoofdcommissaris van politie en coördinator beleidscel FGP Oost-Vlaanderen werd het boek voorgesteld door Francis Desterbeck, eerste advocaat-generaal bij het hof van beroep van Gent.

De laatste exemplaren zijn nog verkrijgbaar in Fnac (Gent), De Standaard (Gent Kouter), Limerick (Gent), Walry (Gent) en Corman (Oostende).

TE VERSCHIJNEN IN SEPTEMBER 2019:

De Papegaai is niet dood

Een uitgave van Sterck & De Vreese

Albert Deweer (1915-1978) - Albert Mélot (1915-2010) - Albert Wouters (1919-1944): als geheim agenten in dienst van de Veiligheid of de Tweede Directie van Landsverdediging.

Gent, 22 februari 1944. Marconist Albert 'Speed' Deweer wordt tijdens het uitzenden door de Duitsers op heterdaad betrapt. Alle middelen worden bovengehaald om hem uit de gevangenis te halen. De sleutel van de directeur past niet op de juiste deur en ook de inval loopt op een sisser uit. Veel geld telt een berouwvolle economische collaborateur neer om de bezwarende dossiers te doen verdwijnen. Speed ontsnapt daardoor aan deportatie en komt op 3 september vrij. Uit erkentelijkheid haalt hij een jaar later zijn bewaarengel – ter dood veroordeeld - uit de gevangenis en brengt hem veilig naar Franse gronden.

Gent, 15 juli 1944. De ter dood veroordeelde Albert 'Martin' Mélot wordt in een Duits voertuig, van de Kouter naar de Nieuwe Wandelinggevangenis gebracht. Een korte tijd slechts en 700 meter om precies te zijn, scheiden hem van zijn vrijheid. Een doorzeefde GFP-wagen, twee lijken die in het dokterskabinet worden afgeleverd, een groep bulderende Duitse officieren, een opgehouden maar bomvolle tram, verschrikte maar nieuwsgierige voorbijgangers en vele dichtgeschoven gordijnen: het straatbeeld aan de westzijde van de stad, kort na de aanslag. Gent heeft even, heel kort getrild en de schokken blijven lange tijd voelbaar. Voor de marconist van Mélot, Albert ‘Tiepin’ Wouters eindigt het zendavontuur in mineur. Hij sterft op de eerste bevrijdingsdag.

Veel meer dan deze bijzondere acties, met een zichtbare hand van Londen, brengt de auteur enkele gerelateerde zaken onder de aandacht zoals de koelbloedige en uit revanchisme geboren afrekeningen: de moord op baron Idès della Faille te Leeuwergem in augustus en de afschrikwekkende moorden te Baasrode en Leopoldsburg in september 1944. Vele collaborateurs vrezen het gerecht en gaan ondergronds in een verre en nieuwe wereld maar evengoed wenkt de horizon voor verzetslui die hun leven en dat van hun kinderen een andere wending willen geven. Bij het begin van de Koude Oorlog trachten ze in Patagonië een nieuw bestaan op te bouwen: un désir profond de changement. In beide categorieën wint de overlevingsdrang het vaak van de ongemakken die de exil aan de oppervlakte brengt.

___

Vijfentwintig jaar geleden verscheen het boek 'DE PAPEGAAI IS GESCHOTEN' (Snoeck-Ducaju & Zoon 1994). Een 'verzetsactie' was volbracht. Door de grote belangstelling en de blijvende interesse heeft de auteur meer laden van die voorheen lang gesloten geschiedeniskast vol diepe geheimen opengetrokken. De bevrijdingactie van Mélot op 15 juli 1944 bleef in het collectief geheugen als een spectaculaire daad die het werk van andere opgesloten geheim agenten liet ondersneeuwen. Daar komt nu verandering in.

TE VERSCHIJNEN IN SEPTEMBER 2019:

Attendre la lune de mai (à paraître)

Albert Deweer (1915-1978) – Albert Mélot (1915–2010) – Albert Wouters (1919–1944): en tant qu’agents secrets au service de la Sûreté ou de la Deuxième Direction du ministère de la Défense.

Gand, le 22 février 1944. L’opérateur radio Albert 'Speed' Deweer est pris en flagrant délit par les Allemands durant la transmission. On déploie tous les moyens possibles pour le sortir de prison. La clé du directeur ne va pas sur la bonne porte, de même qu’une descente finit en queue de poisson. Un collaborateur économique repentant verse beaucoup d’argent afin de faire disparaître les dossiers compromettants. Speed échappe ainsi à la déportation et est libéré le 3 septembre. Par reconnaissance, il sort son ange gardien – condamné à mort – de prison et l’amène sain et sauf vers le territoire français.

Gand, le 15 juillet 1944. Le condamné à mort Albert 'Martin' Mélot est amené, dans un véhicule allemand, de la Place d’Armes à la prison de la Nouvelle Promenade. Ce n’est qu’un laps de temps très court, et pour être précis 700 mètres, qui le sépare de la liberté. Un véhicule GFP criblé de balles, deux cadavres qui sont livrés dans le cabinet médical, un groupe d’officiers allemands rugissants, un tram arrêté, mais bondé, des passants effrayés, mais curieux et beaucoup de rideaux fermés: l’aspect de la rue du côté occidental de la ville, immédiatement après l’attentat. Gand a tremblé un moment très court et les chocs restent perceptibles pendant longtemps. Pour l’opérateur radio de Mélot, Albert 'Tiepin' Wouters, l’aventure de transmission se termine en mineur. Il meurt le premier jour de la libération.

Bien plus que ces actions particulières, avec une main invisible de Londres, l’auteur attire notre attention sur quelques affaires relatives, comme les règlements de compte froids et issus de revanchisme: le meurtre sur le baron Idès della Faille à Leeuwergem en août et les meurtres effrayants, à Baasrode et à Bourg Léopold, en septembre 1944. Beaucoup de collaborateurs craignent la justice et émigrent clandestinement vers un monde lointain et nouveau. Parallèlement, l’horizon appelle les gens de la Résistance désireux d’offrir un nouveau tournant à leur vie et à celle de leurs enfants. Au début de la Guerre Froide, ils ont essayé de se faire une nouvelle existence en Patagonie: un désir profond de changement. Dans les deux catégories, la volonté de survivre prime souvent les inconvénients que l’exil comporte.

___

Marc Verschooris prend appui sur des sources de première main issues notamment des riches archives de la répression de la collaboration pour livrer un tableau rigoureux du combat implacable mené par les policiers allemands et les collaborateurs belges contre la Résistance à Gand et dans les environs. Il nous révèle aussi avec précision leur sort à l’issue des procès d’après-guerre. Par la même occasion, il explore la lutte menée souvent jusqu’à la mort par les résistants flamands, à travers notamment le cas de l’aide apportée à l’agent parachutiste wallon Albert Mélot. Par cette mise en parallèle entre répression allemande et belge, l’auteur alimente de manière précieuse la réflexion sur l’amnistie.

Fabrice Maerten (Historien au Archives de l’Etat/ Centre d’étude Guerre et Société)

Lezingen

VERSCHOORIS (M.) en Jean Duhamel, De papegaai is geschoten

Bibliotheekzaal Achilles Mussche, Gent 7 september 1994 (lezing)

VERSCHOORIS (M.), Overleven als een gevecht om het bestaan. Over politieke gevangenen en de Joodse bevolking tijdens W.O. II te Gent

Instituut voor Joodse Studies van de Universiteit Antwerpen, 1 december 2005 (lezing)

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), The Impact of the Prosecution of the Jewish Professors and Students at the Faculty of Medicine of the Ghent University in WWII

First Contact Day - Jewish Studies on the Low Countries, University of Antwerp, May 18th 2008 (lezing)

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Doctors, Medical Professors and Students in Belgium during WWII: the connection of anti-Semitism and anti-Masonry versus the Resistance

Second Contact Day - Jewish Studies on the Low Countries, University of Antwerp, May 20th 2009 (lezing)

VERSCHOORIS (M.), Gand 15 juillet 1944. La résistance gantoise et le coup de main de la rue du Perroquet

CRAL - Cercle Royal Artistique et Littéraire de Gand, Recollettenlei, le 12 janvier 2011  (conférence)

VERSCHOORIS (M.), Het vijandbeeld in de propaganda. Van nationaal-socialisme tot separatisme. Studiedag door vzw Auschwitz in Gedachtenis over Gevaarlijk spel tussen kunst en propaganda

Koninklijke Bibliotheek van België (Albertina), 7 april 2011 (lezing)

VERSCHOORIS (M.), Ecrire à l'ombre de la mort

CRAL - Cercle Royal Artistique et Littéraire de Gand, Recollettenlei, le 20 février 2013  (conférence)

VERSCHOORIS (M.), De Gentse brigade van de gerechtelijke politie in oorlogstijd

Colloquium ‘De archieven van de misdaad. Onvermoede schatten van de gerechtelijke politie’, 14.12.2018, STAM Gent.

VERSCHOORIS (M.), Herinnering versus geschiedenis (La mémoire ‘contre’ l’histoire). Een pleidooi voor een objectieve geschiedschrijving van de collaboratie (un plaidoyer pour une historiographie objective de la collaboration)

Symposium Groupe Mémoire-Groep Herinnering, Artesis Plantijn Hogeschool, 30.03.2019, Meistraat Antwerpen.

VERSCHOORIS (M.), Wit en zwart en veel geheim tussen Zottegem en Gent

Heemkundig genootschap Land van Rode in samenwerking met het Davidsfonds Oosterzele, 02.04.2019, De Kluize Oosterzele.

VERSCHOORIS (M.), De gerechtelijke politie van Gent en Aalst

Zaal Utopia, 24.09.2019, Stedelijke Bibliotheek Aalst.

Artikelen

VERSCHOORIS (M.), Overleven als een gevecht om het bestaan. Over politieke gevangenen en de Joodse bevolking tijdens W.O. II te Gent

Bulletin trimestriel de la Fondation Auschwitz nummer 94, janvier-mars 2007, pp. 55-80.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Pourquoi une étude sur les Médecins?

Interview par le docteur Maurice Einhorn, Radio Judaïca, émission Dialogues et Partages, Bruxelles le 26 avril 2007.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), De geneeskunde in België tijdens de Tweede Wereldoorlog

Joods Actueel nummer 14, mars 2008.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Un ordre sous les ordres de l'Occupant

Les médecins au service de l'Ordre Nouveau (1941-1944), 1ère partie

Le Journal du Médecin numéro 1898, 26 février 2008, page 23.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Les premiers pas d'un Ordre en plein tumulte

Les médecins au service de l'Ordre Nouveau (1941-1944), 2ième partie

Le Journal du Médecin numéro 1900, 4 mars 2008, page 22.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Le procès des médecins dirigeants de l'Ordre Nouveau

Les médecins au service de l'Ordre Nouveau (1941-1944), 3ième et dernière partie

Le Journal du Médecin numéro 1902, 11 mars 2008, page 22.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Het ontstaan van de Oorlogsorde

In: Dokters in dienst van de Nieuwe Orde (1941-1944)

De Artsenkrant nr. 1897, 22 februari 2008, p. 11.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), De Oorlogsorde in een stroomversnelling

In: Dokters in dienst van de Nieuwe Orde (1941-1944)

De Artsenkrant nr. 1899, 29 februari 2008, p. 8.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Het proces van de dokters

In: Dokters in dienst van de Nieuwe Orde (1941-1944)

De Artsenkrant nr. 1901, 7 maart 2008, p. 24.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), De oorlogsorde: lessen voor de toekomst

De Artsenkrant nr. 1909, 8 april 2008, p. 22.

VERSCHOORIS (M.), De Joodse Gemeenschap van Gent tijdens de Tweede Wereldoorlog

Joods Actueel nr. 17, juni 2008, p. 46.

VERSCHOORIS (M.), Over de lange maar verborgen Vlaamse tenen

Gent 3 februari 2009.

VERSCHOORIS (M.), Où il est question d'une blessure flamande bien cachée

Gent 3 februari 2009.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Een nobele daad van amper 20 seconden

De Artsenkrant nr. 1997, 5 mei 2009, pp. 32-33.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Une affaire noble de vingt secondes. Hommage à la famille de Sélys Longchamps

Le Journal du Médecin numéro 2003, le 29 mai 2009, pages 38-39.

VERSCHOORIS (M), (bewerking Peter Backx) Dr. Raphaël Schotte, de Gentse De Gaulle, in Artsen tijdens WO II

De Artsenkrant nr. 2063, 2 maart 2010, p. 11.

VERSCHOORIS (M.), Omgaan met het verleden: in 4 stappen onder 4 ogen, synthese

Sporen, Tijdschrift voor herinneringseducatie, jrg 11 nr 42 - juli-sept 2010, p. 8-11.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Leonardo Conti et ses rapports avec les médecins belges pendant la Seconde Guerre mondiale

In Getuigen Tussen Geschiedenis en Herinnering, multidisciplinair tijdschrift van de Stichting Auschwitz, nr. 112 juni 2012, éditions Kimé, p. 124-136.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y), Aan het begin en het einde van het leven. De Conti's, Lebensborn en euthanasie over de Duitse grenzen heen

Vertaling Fabian Van Samang, tijdschrift Sporen van Herinnering - pedagogie en onderwijsoverdracht, uitgave van vzw Auschwitz in gedachtenis, nr 5 - juli-sept 2012, p. 13-16 gevolgd door de pedagogische uitwerking p. 16-17 'Een heuristische speurtocht' over het voorbereidend onderzoek (heuristiek) en de plaats in het onderwijsaanbod o.l.v F. Van Samang, doctor in de moderne geschiedenis en leerkracht geschiedenis en filosofie in het Klein Seminarie te Roeselare.

VERSCHOORIS (M.) en LOUIS (Y.), De faculteit Geneeskunde tijdens Wereldoorlog II

Bouwen aan het geheugen van de UGent 1817-2017, een wetenschap- en maatschappijproject van UGent op initiatief van de vakgroep Geschiedenis en het Instituut voor Publieksgeschiedenis, publicatieplatform, oktober 2013.

Tentoonstelling

Schrijven in de schaduw van de dood

13 mei-26 juni 2005 in het Caermersklooster te Gent, georganiseerd door de Provincie Oost-Vlaanderen

Gekleurd verleden. Familie in oorlog

26 november 2010-25 april 2011 in de Gentse Sint-Pietersabdij. De tentoonstelling zoomt in op de complexe geschiedenis van WOII, hoe reageren gewone mensen in een ongewone tijd? Oorlog dwingt tot keuzes, wie kan een keuze maken en wie niet?

Contact

Vragen of suggesties?